Fyrir veiðimann sem stundar veiði í mörg ár er líklegt að hann eyði meira fé í vöðlur og vöðluskó yfir ævina en í annan veiðibúnað. Stangir og hjól endast yfirleitt lengur og flest þeirra koma með góðar ábyrgðir sem ná yfir einstaka óhöpp. Því er það oft kostnaðurinn við vöðlur sem safnast upp með tímanum — að því gefnu að veiðimaðurinn þjáist ekki af svokölluðu veiðibúnaðarheilkenni og kaupi sífellt nýjan búnað sem hann þarf í raun ekki á að halda.
Vöðlur nútímans eru í grunninn enn það sama og áður: vatnsheldar buxur sem hannaðar eru til að vaða í vatni. En kröfurnar sem við gerum til þeirra eru miklar. Við viljum að þær séu bæði mjög andar og endingargóðar, auk þess sem þær þurfa að vera þægilegar í langri notkun.
Framleiðendur vöðla hafa svarað þessum kröfum vel. Það er í raun hægt að sameina alla þessa eiginleika í einni vöru — vatnsheldum vöðlum sem standast álag og bjóða upp á góða öndun. En slíkt kemur ekki ódýrt. Góðar vöðlur kosta sitt.
Flest okkar höfum lært það með reynslunni að óeðlilega ódýrar vöðlur eru sjaldnast góð fjárfesting. Þær kunna að duga í stuttan tíma, en áður en langt um líður fara gallar að koma í ljós. Þá borgar maður verðið á annan hátt — í óþægindum, töpuðum veiðitíma og að lokum í nýjum og betri vöðlum. Þeir sem veiða oft, ganga mikið og vaða í marga klukkutíma í senn þurfa einfaldlega búnað sem stenst slíkt álag.
Þess vegna velja margir veiðimenn að fjárfesta í vönduðum vöðlum. Sannleikurinn er sá að flest þekkt vörumerki framleiða í dag vöðlur af góðum gæðum, jafnvel í hagkvæmari vörulínum sínum. Flestir velja því einfaldlega bestu vöðlur sem fjárhagurinn leyfir.
En þegar slík fjárfesting hefur verið gerð vaknar önnur spurning:
Hvernig á að hugsa rétt um vöðlurnar?
Vöðlur eru dýr búnaður og rétt umhirða getur skipt miklu máli fyrir endinguna. En hversu margir sinna henni í raun? Hversu margir þrífa vöðlurnar reglulega til að tryggja að þær endist eins lengi og mögulegt er? Svarið er líklega: ekki margir.
Margir veiðimenn eru líka einfaldlega óvissir um hvernig best er að hugsa um vöðlur, því ráðleggingar sem má finna á mismunandi stöðum eru oft ekki þær sömu. Það getur því verið erfitt að vita hvað er rétt.
Til að fá skýrari svör var haft samband við fólk hjá nokkrum helstu framleiðendum vaðla og einfaldlega spurt:
Hvernig er best að hugsa um vöðlur?
Það hafa ekki margir áhuga á stuttum leiðbeiningum af fatamerki eða almennum texta af vefsíðu. Það sem flesta langar að fá eru svör við raunverulegum spurningum:
Nokkrar markvissar spurningar um umhirðu vöðla var lagt fyrir þau — og svör komu frá öllum.
Það sem kom á óvart var að svörin voru talsvert mismunandi.
Hér eru helstu atriðin sem þeir lögðu áherslu á, en við birtum hér eingöngu svör frá þeim framleiðendum sem við sinnum hjá Flugubúllunni.
Hversu oft ætti að þvo vöðlur?
Er best að miða við ákveðinn fjölda veiðiferða, eða eru til merki sem benda til þess að kominn sé tími á þvott — til dæmis þegar efnið fer að blotna að utan (wet-out)?
SKWALA
Af einhverjum ástæðum eru margir veiðimenn hræddir við að þvo tæknilegan útivistarbúnað, hvort sem um er að ræða vatnsheldan jakka eða öndunarvöðlur. Það er þó engin ástæða til að hafa áhyggjur — í raun mælum við með reglulegum þrifum.
Gott er að skola vöðlur með hreinu vatni nokkuð reglulega (eftir nokkrar notkanir). Með því fjarlægist óhreinindi og efni sem geta safnast upp á yfirborði efnisins með tímanum.
Á um það bil 15–20 notkunardaga fresti er ráðlegt að þvo vöðlurnar með mildu þvottaefni. Þannig er hægt að fjarlægja líkamsolíur, fitu, óhreinindi og önnur efni sem geta haft neikvæð áhrif á virkni og öndunareiginleika vaðlanna.
Ef þú tekur eftir blettum eða svæðum sem líta út fyrir að vera sérstaklega óhrein, getur snöggur þvottur verið góð leið til að fjarlægja efni sem annars gætu skemmt límingar eða himnu vatnshelda og andandi efnisins.
Hversu oft þarf að þvo vöðlur fer þó mikið eftir notkun? Ef þú gengur mikið í sandi, ferð í langar göngur eða svitnar mikið í vöðlunum, er skynsamlegt að þvo þær oftar til að viðhalda góðri öndun. Ef mikið af óhreinindum hefur fest sig í ytra efni vaðlanna getur þvottur einnig hjálpað til við að virkja aftur vatnsfráhrindandi yfirborðsmeðferðina á vöðlunum (DWR).
PATAGONIA
Mikilvægt er að skola vöðlur vel með fersku vatni eftir hverja veiðiferð.
Þvo ætti vöðlur þegar:
Hvaða þvottaefni eða sápu ætti að nota við þvott á vöðlum?
SKWALA
Mælt er með að nota lítið magn af mildu þvottaefni sem inniheldur hvorki mýkingarefni né klór þegar vöðlur eru þvegnar.
Ef þú vilt fara enn betur með búnaðinn er góð hugmynd að nota sérhæfð þvottaefni. Við mælum sérstaklega með Revivex Pro Cleaner eða Nikwax Tech Wash. Slík efni eru hönnuð til að brjóta niður óhreinindi og önnur efni sem geta safnast upp á vöðlunum og stíflað efnið. Með því að hreinsa svitaholur efnisins bæta þau bæði vatnsheldni og öndunareiginleika.
Einnig er mikilvægt að hugsa vel um neoprene-sokkana á vöðlunum. Skwala notar bakteríuhamlandi meðferð á neoprene-sokkana, en þrátt fyrir það er mikilvægt að halda lífrænum óhreinindum eins og þörungum og bakteríum í skefjum. Regluleg þrif hjálpa til við að tryggja að vöðlurnar endist vel í mörg ár.
PATAGONIA
Við mælum með að nota sérhæfð hreinsiefni fyrir tækniefni, til dæmis ReviveX Synthetic Fabric Cleaner eða Nikwax Tech Wash, þegar vöðlur eru þvegnar.
Þessi hreinsiefni eru sérstaklega hönnuð til að hreinsa efnið án þess að skemma vatnsfráhrindandi yfirborðsmeðferðina (DWR) sem er mikilvæg fyrir virkni vöðlanna.
Á að þvo vöðlur í höndunum eða má setja þær í þvottavél?
SKWALA
Bæði handþvottur og vélþvottur geta verið viðeigandi aðferðir til að þvo vöðlur. Ef vöðlurnar eru þvegnar í þvottavél er þó mikilvægt að nota þvottavél með framhleðslu (front-load) sem er ekki með hrærara (agitator).
Ástæðan er sú að lengd vöðlanna getur vafist utan um hrærarann í hefðbundnum þvottavélum og þannig skemmt sauma eða límingar í vöðlunum.
Ef þú velur að þvo vöðlurnar í þvottavél ætti að nota:
Forðastu alltaf að nota mýkingarefni eða klór, þar sem slík efni geta haft neikvæð áhrif á eiginleika vaðlanna.
PATAGONIA
Handþvottur er æskilegri þar sem hann hjálpar til við að viðhalda endingu vöðlanna sem best.
Ef nauðsynlegt er að nota þvottavél er best að velja þvottavél með framhleðslu og stilla hana á mjúkt eða viðkvæmt þvottaprógram.
Má þurrka vöðlur í þurrkara á lágu hitastigi eða er alltaf best að hengja þær til þerris?
PATAGONIA
Hægt er að þurrka vöðlur í þurrkara. Best er að byrja á að þurrka þær á röngunni (innanverðar) og snúa þeim síðan við þegar neoprene-sokkarnir eru orðnir þurrir viðkomu.
Lágur hiti í þurrkara getur einnig hjálpað til við að virkja aftur vatnsfráhrindandi yfirborðsmeðferðina (DWR).
SKWALA
Við mælum með að hengja vöðlur til þerris frekar en að nota þurrkara. Hitastig í þurrkurum getur verið breytilegt, jafnvel á lægstu stillingum, og of mikill hiti getur byrjað að mýkja límið í límböndum sem þétta saumana.
Best er að hengja vöðlurnar þar til þær eru orðnar þurrar, og snúa þeim síðan á rönguna til að þurrka þær alveg að innan.
Athugaðu sérstaklega svæði þar sem raki getur safnast fyrir, til dæmis:
Það er afar mikilvægt að vöðlur séu alveg þurrar bæði að utan og innan áður en þær eru settar í geymslu. Rétt þurrkun er lykilatriði til að koma í veg fyrir myndun myglu eða sveppa sem geta myndast ef vöðlur eru geymdar blautar í lengri tíma.
Mygla og sveppir geta með tímanum skemmt límingar og himnur í efni vöðlanna. Með því að hengja vöðlurnar til þerris í þurru og stöðugu umhverfi er hægt að tryggja að þær haldist í góðu ástandi og séu verndaðar fyrir óþarfa raka.
Hvernig á að endurnýja vatnsfráhrindandi yfirborðsmeðferðina (DWR) eftir þvott – og hversu oft þarf að gera það?
SKWALA
Þvottur á vöðlum hjálpar til við að hreinsa svitaholur efnisins, þannig að vatnsheldni og öndunareiginleikar virki sem skyldi. Með tímanum getur þó DWR-yfirborðsmeðferðin smám saman misst virkni sína.
Ef þú tekur eftir svæðum þar sem efnið fer að blotna að utan (wet-out) er ráðlegt að meðhöndla ytra efni vaðlanna með vatnsfráhrindandi efni, til dæmis Gear Aid Revivex.
Best er að bera efnið á utanverðar vöðlurnar og leyfa þeim síðan að þorna í lofti í um 24 klukkustundir áður en þær eru notaðar aftur. Með því fær DWR-meðferðin tíma til að ná fullri virkni án þess að þurfa að nota þurrkara.
PATAGONIA
Endurnýja ætti DWR-meðferðina þegar þú tekur eftir að vatn hættir að mynda dropa á yfirborði efnisins og byrjar í staðinn að dreifast eða blotna inn í efnið.
Til þess má nota vörur eins og ReviveX Durable Water Repellent eða Nikwax TX.Direct Spray-On.
Ekki er nauðsynlegt að framkvæma þessa meðferð eftir hvern þvott. Yfirleitt er nóg að gera það þegar greinilegt er að vatnsfráhrindandi eiginleikar efnisins hafa minnkað.
Það er ljóst að þvottur og rétt þurrkun vaðla er mikilvægur þáttur í að lengja bæði líftíma þeirra og viðhalda góðri virkni. Um það eru allir framleiðendur sammála.
Eins og sjá má eru þó ráðleggingar um hversu oft eigi að þvo vöðlur, hvaða þvottaefni skuli nota, hvernig eigi að endurnýja DWR-meðferðina og hvort nota megi þvottavél eða þurrkara nokkuð mismunandi eftir framleiðendum.
Það sem helst á taka með sér úr þessu er að hreinlæti skiptir máli — bæði að utan og innan. Einnig er mjög mikilvægt að vöðlur þorni alveg áður en þær eru settar í geymslu.
Hugsanlega má halda því fram að handþvottur sé öruggasta leiðin til að hugsa um vöðlur. Einnig er líka hugsanlega best að forðast að setja þær í þurrkara og halda mig við loftþurrkun. Að sama skapi er ekki endilega ástæða til að nota dýr sérhæfð þvottaefni þó allir framleiðendur mæli með slíku, því hægt er að nota milt þvottaefni án mýkingarefna.
Þegar kemur að því að endurheimta vatnsfráhrindandi eiginleika DWR-meðferðarinnar, er ekki alvitlaust að nota efni eins og ReviveX sem fáanlegt er í Flugubúllunni og leyfa vöðlunum að þorna í lofti í um sólarhring, frekar en að nota þurrkara.
Eitt sem vísvitandi er ekki fjallað um hér er viðgerð á vöðlum. Ástæðan er sú að aðferðir við viðgerðir eru oft mismunandi eftir framleiðendum og það efni á frekar heima í sér grein.
Að lokum er einföld regla sem skiptir mestu máli:
Haltu vöðlunum hreinum – þá endast þær lengur.
Greinarhöfundur er Domenick Swentosky hjá Troutbitten.com
Viðgerðarefni
Aukahlutir fyrir vöðlur & vöðluskó
Nikwax Tech Wash & TX.Direct Wash-in þvottaefni fyrir vöðlur
Viðgerðarefni
Viðgerðarefni
Aukahlutir fyrir vöðlur & vöðluskó
